Napis nad bramą obozu w Auschwitz jest najmocniejszym symbolem Holokaustu. Nie ma innego znaku, który byłby tak powszechnie rozpoznawalny i tak jednoznacznie przekazywał grozę zagłady.
W 2006 napis poddano oglądowi konserwatorskiemu. W rezultacie znaleziono 13 ubytków i ognisk rdzy. Na potrzeby dwumiesięcznego procesu konserwacji zdemontowano napis i zastąpiono go specjalnie wykonaną kopią.
W tym samym roku w Izraelu również wykonano kopię napisu, którą zamówiło tamtejsze muzeum.
Powstały więc dwie kopie w tym samym czasie, przy czym zarówno polscy, jak i izraelscy wykonawcy nie mieli ze sobą żadnego kontaktu, ani też nie wiedzieli o swojej pracy.
Izraelski artysta Amir Yatziv w krótkim wideo dokumencie zderza ze sobą wypowiedzi twórców obu rekonstrukcji. Powstaje w ten sposób rodzaj dialogu, a artysta sprawia, że sprawą kluczową staje się kwestia odwróconej litery B. W rezultacie powstała intrygująca wypowiedź na ten sam temat ludzi, którzy nic o sobie nawzajem nie wiedzieli. Ponieważ narracja prowadzona jest bez śladu patosu, a kwestie dotyczą najstraszliwszego symbolu Zagłady, końcowy efekt potęguje i uwydatnia grozę napisu.
Drugą cześć wystawy stanowi zestaw kilkunastu fotografii. Są to bardzo duże powiększenia mikroskopowych zdjęć ubytków i ognisk rdzy w napisie, pierwotnie wykonanych na potrzeby konserwacji. Tysiąckrotne powiększenie zmieniło zupełnie ich charakter. Zdjęcia stały się anonimowymi kolorowymi kompozycjami. Tracą swój dokumentalny charakter. Publiczności wydaje się na początku, że ma do czynienia z niewinną autorską abstrakcją. Dopełnienie zawarte w filmie nie tylko wyjaśnia sprawę, ale wymusza na widzu poważną refleksję, zmusza go do zadania sobie pytania o swoje reakcje, odczucia. Artysta poprzez zerwanie ze stereotypowymi przedstawieniami wprowadza Symbol we współczesność, nadaje mu dzisiejsze życie, wywołuje u widza poczucie współuczestnictwa, potęguje grozę. W najwyższym stopniu trzeba docenić umiejętność artysty dostrzegania prostych, zdawałoby się banalnych zdarzeń, trafnego ich analizowania i przekładania na język sztuki oraz interpretowania ich tak, że nabierają najważniejszych sensów. Wydaje się, że powstała jedna z najbardziej istotnych prac dotyczących Zagłady, jakie pojawiły się w ostatnim czasie.
Arbeit Macht Frei sign is the single strongest emblem of Holocaust. There is no other sign or symbol that would represent the horror of genocide in such extent.
In 2006 the sign underwent conservation oversight. 13 spots of rust were identified. For two months of restoration process the sign was replaced with specially manufactured copy. At the very same moment second copy was manufactured in Israel for Israeli museum. Two teams of metal workers had no awareness of each others work and had no contact.
Israeli artist Amir Yatziv in short documentary compares statements of both groups. Dialogue created by artists shows that essential to the process was the case of inverted letter B. As a result emerges an intriguing story of people who never knew each other, and because of lack of pathos in narration the final effect enhances the horror of this sign.
Second part of the exhibition consist of several photographs. They are very large blow ups of microscopic photos of spots of rust on the sign. Photos were made during conservation process and now are enlarged by 1000 times they loose character of document. They become anonymous compositions of colour. Spectators at the beginning may have impression that they are facing innocent fantasy of the author. The content of the film breaks that impression and forces to focus on ones feelings towards both attractive image and its horrible context. Artist by breaking the stereotype in which topic of holocaust is pictured brings The Symbol form history into today reality, gives it contemporary life, inducts participation in viewer, expands the horror.
The ability of the artist to catch glimpses of simple and presumably banal events, analysing them and redefining in form of art is undoubtedly impressing. It appears that Amir Yatziv created one of the most important works about Holocaust that emerged recently.

English

